Charakterystyka średniowiecznego ruchu wyzwoleńczego

Podobne jak w Anglii ruchy mają miejsce na Węgrzech w początku wieku XIII. Pod naciskiem szlachty i duchowieństwa król Andrzej zgodzić się musi na przyznanie tym stanom prawa wyrażania swej zgody na wszelkie poczynania prawodawcze i finasowe monarchy. W wieku następnym przychodzi kolej na Polskę, której szlachta stawia nowemu dziedzicowi tronu, Ludwikowi Węgierskiemu, warunki, od których zaprzysiężenia i dotrzymania uzależnia uznanie go królem. W wieku XV uzyskuje ona od Jagiellończyka dalsze rozszerzenie swych praw w przywileju nieszawskim. Odtąd nieprzerwanie już postępuje drogą prowadzącą do zamiany dawnego królestwa w rzeczpospolitą narodowo szlachecką, opartą na równouprawnieniu zupełnym wszystkich członków tego stanu i na ujęciu przezeń w ręce władzy prawodawczej i sądowniczej. Obok Anglii jest Polska przedrozbiorowa jedynym krajem, który konsekwentnie rozwijał ideę narodowego samorządu – ideę wolności w jedności i równości. Różnica polega na tym, że podczas gdy w Anglii, gdzie były miasta potężne, ruch wyzwoleńczy już od początku połączył szlachtę i mieszczan w wysiłku wspólnym, wskutek czego uzyskał podstawę szerszą, umożliwiającą później rozszerzenie praw na wszystkie w ogóle stany i stworzenie w wieku XIX ustroju naprawdę demokratycznego, w Polsce ruch podjęty przez jeden stan dość silny, by sprzymierzeńców nie potrzebować, doprowadził do zdobyczy tylko dla niego jednego korzystnych. Polska w demokratyzmie nie wyszła poza pojęcia średniowieczne.

W rzeczy samej, cechą charakterystyczną ruchu wyzwoleńczego średniowiecznego jest jego związek ścisły z pojęciami stanowymi. Walka nie jest podejmowana w imię wolności i równości wszystkich w ogóle członków społeczeństwa jako jednostek. Toczy się’o przywileje stanu, o to, czy stan dotychczas upośledzony, przez inne rządzony, rządzić się zacznie sam. W miastach włoskich „lud drobny“ walczy z „ludem tłustym“. Gdy zwycięża, zagarnia w ręce dotychczasowej swojej organizacji ster spraw politycznych. Ludzie innego stanu są odeń odsunięci. We Florencji istniał znamienny dla pojęć ówczesnych sposób pozbawiania praw politycznych tego, kto z tytułu swego bogactwa i wpływu stać się mógł groźnym dla rządów ludowych. Mianowało się go rycerzem, to jest przenosiło do klasy, za ludowładztwa praw obywatelskich pozbawionej. Stan jest jednością niepodzielną, korporacją. Zachowuje w każdym wypadku wewnętrzną swoją organizację, żyje zamknięty w sobie, a gdy prawa dla siebie zdobywa, prawa te mają charakter przywilejów służących jednostkom o tyle tylko, o ile członkami solidarnymi stanu pozostają.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>