Co zawdzięcza się Zamoyskiemu?

Ale Zamoyskiemu przypisać należy jedną zasługę: był on niewątpliwie tym, który ogłoszenie Uwag i może ich ostateczne zredagowanie spowodował. Ma tu zapewne zasługi i Józef Czartoryski, ów starosta łucki, którego Staszic tak chwali w Uwagach za utrzymywanie grodu łuckiego we wzorowym porządku: drugi nakład Utvag tłoczony był, jak zeznaje sam Staszic, w Łucku, a że tłoczony był z zachowanego składu pierwodruku, ten ostatni musiał być tamże drukowany, u Czartoryskiego. Do rozszerzenia Uwag mogli się także przyczynić Potoccy. Nie darmo książka przedrukowana zostaje w Supraślu, a Ignacy, Stanisław i Jan Potoccy stanowią następnie na Sejmie Czteroletnim jądro tego stronnictwa, które program Staszica wprowadza w życie.

Za przyczynieniem się Zamoyskiego do wydania Uwag przemawia staranność, z jaką Staszic ukryć się starał przed czytelnikiem fakt, iż książkę swą pisał w Zamościu. Datował ją z Heilsberga. Chodziło widocznie o odwrócenie uwagi od Zamoyskiego, który powracać do walk politycznych już nie chciał, i, wiedząc o książce, życzył sobie, by nie domyślono się, iż powstała w jego otoczeniu.

Zawdzięczać mu należy wreszcie ten wpływ osobisty, który wynika z charakteru i z serca, nie z umysłu, ale który nie jest tu obojętny. Staszic znalazł w swoim chlebodawcy wcielenie zacności, które do końca życia pozwoliło mu wierzyć, iż są dobrzy na świecie. Ogrzał się przy nim ciepłem serdecznym, które zawsze ze wzruszeniem wspominać będzie. Gdy w wiele lat później pozostawi on chłopom hrubieszowskim swoją fundację, urzeczywistni on niektóre myśli zawarte już w Uwagach, uczyni zadość własnemu poczuciu obowiązku, ale spełni również testament duchowy swego opiekuna, który wcześniej równie gorąco kochał bliźnich.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>