Czy Zamoyski jest współautorem Uwag?

Duch Zamoyskiego wydaje nam się w ogóle poznawalnym w całości Uwag. Zasadnicze rysy zawartego w nich programu praktycznego są uderzająco zgodne z zasadami programu rozwiniętego przez Zamoyskiego w wielkiej mowie wypowiedzianej na Sejmie Konwokacyjnym 1764 r. A już tylko dojrzały, wytrawny praktyk polityczny, liczący się z istniejącymi warunkami działania, przewidujący każdy szkopuł, każdą kłodę rzuconą pod nogi przez możliwą opozycję – mógł zdobyć się na tę trzeźwość sądu, na to umiarkowanie w doborze środków, na tę ostrożność w odważaniu korzyści najbardziej pociągającej reformy, jakie widzimy w Uwagach na każdym nieomal kroku. Nikt inny, poza Zamoyskim, nie był w styczności codziennej ze Staszicem. Zważyć również należy fakt, że Uwagi mają cechy dzieła, które nie zostało od razu pomyślane w całości, że widocznie poszczególne ich rozdziały powstały – przynajmniej w szkicach – w czasie rozmaitym, a następnie dopiero połączone zostały w jedność. Nie omylimy się, upatrując w niektórych miejscach Uwag śladu redakcyj wcześniejszych i notatek, rzuconych na papier i odłożonych. Wystarczy uważnie przeczytać dziełko, by dostrzec, jak wiele w nim powtórzeń, sprzeczności, niedomówień, jak niektóre zagadnienia zajmują w nich niepomiernie wiele miejsca. Na przykład prawu oszczędniczemu poświęcił Staszic aż dwa rozdziały, a napomyka jeszcze o prawie tym w innych miejscach. Właśnie prawo oszczęd- nicze jest ulubioną przez Zamoyskiego sprawą. Natomiast zadziwiająco krótki jest rozdział o wolnej elekcji. Dlaczego? Bo kwestia została dostatecznie omówiona gdzie indziej, a rozdział, w którym nic już autor nie miał nowego do powiedzenia, umieszczony jest tylko dlatego, iż tak doniosła kwestia musi mieć sobie poświęcony osobny ustęp, zatytułowany specjalnie. W tym wszystkim dostrzegamy również ślad powstawania poszczególnych części Uwag pod wpływem rozmów kolejnych.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>