DEFINICJA I KLASYFIKACJA FAKTÓW SPOŁECZNYCH

Definicja Mauniera: „Faktem społecznym jest zwyczaj usankcjonowany“ – jest zbyt ciasna. Czyż faktem społecznym nie jest zbrodnia? Czyż nie jest nim głód, zaraza, wojna? Czyż nie jest nim rewolucja, emigracja, rozrodczość, śmiertelność?…

Maunier z rzadko spotykaną jasnością uwypukla charakter przymusowy tych faktów, które potocznie uważa się właśnie za dziedzinę zastrzeżoną swobodzie. Nie dostrzegamy, że przymus – czy jak mówi Petrażycki„nacisk“ społeczny – działa skuteczniej w tych właśnie dziedzinach, w których go nie odczuwamy, aniżeli w tych, w których towarzyszy mu aparat przymusu fizycznego. Zbyt często symbolizujemy przymus w postaci policjanta lub drukowanego regulaminu przylepionego do ściany i zawierającego szereg gróźb. Nie dostrzegamy, że dziedzina życia społecznego, w której występuje ten przymus zewnętrzny — przymus wykonywany przez władzę publiczną, przymus ustawy, wyroków, kary —- jest właśnie dziedziną, w której przymus społeczny nie działa w pełni, dziedziną, w której odbywa się walka. Obojętne jest tu dla nas, czy walka ta rozgrywa się pomiędzy tradycją a nowatorstwem, pomiędzy posiadającymi a wydziedziczonymi, pomiędzy moralnością publicznie uznaną a tym, co się publicznie uznaje za zbrodnię. Dość, że przymus zewnętrzny, przymus fizyczny jest, że tak powiemy, przymusem na dorobku, który się jeszcze nie ustalił, nie przyjął. Albo też jest przymusem w rozkładzie, obroną ostateczną przed grożącą zmianą. Przymus społeczny działa w pełni tam, gdzie się go odczuwa mało, łub gdzie go się nie odczuwa wcale — tam, gdzie wydaje się czymś naturalnym, nieuniknionym, zgodnym z ogólnym porządkiem świata, czymś, co zawsze jest i będzie. Przymus zwyczaju, przymus honoru, przymus cnoty i — dla zbrodniarzy — przymus zbrodni. Wreszcie przymus wewnętrzny, przymus sumienia, które wydaje nam się głosem, przemawiającym w naszej własnej duszy i należnym tylko do nas, a który jest głosem społecznym. Przymus idei, która zwolennikowi każe poświęcać wszystko, narażać się na sankcje wszystkich przymusów zewnętrznych. Przymus wierności, która wymaga nie mniejszego poświęcenia. Czytanie pracy Mauniera daje odczuć, jak dalece, jak w istocie swej społeczne są wszystkie te rodzaje przymusu, choćbyśmy ulegając im, czuli się zupełnie wolnymi. Potęga ich jest tym większa, im mniej jako przymus zewnętrzny są odczuwane. Obawa przed dyskwalifikacją honorową bywa potęż- niejsza niż obawa mąk i śmierci, a niemniej silną bywa obawa przed wejściem w konflikt z własnym sumieniem…

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>