DONIOSŁOŚĆ NAUKOWA UWAG

Do tak powstałego programu praktycznego Staszic dorabia własne uzasadnienie teoretyczne. Dorabia w znaczeniu dosłownym: nie tyle chodzi mu o oświetlenie całokształtu poruszonych zagadnień z punktu widzenia jednolitej doktryny, ile o poparcie każdego poszczególnego rozwiązania nie tylko argumentem korzyści doraźnej, ale także dowodami wysnutymi z założeń ogólnych. Oczywista, że stara się przy tym o możliwie harmonijne powiązanie tych dowodzeń w system. Ale nie zawsze może tego dopiąć. Pracuje in concreto, nie iti abstracto, ma do czynienia z szeregiem kwestii, ze względów praktycznych jednako palących, choć teoretycznie nie są na jednym planie. Trzeba każdą rozstrzygnąć natychmiast, choćby za cenę pominięcia wielu innych, bardziej istotnych, ale chwilowo mniej dokuczliwych. Trzeba zwłaszcza tak postępować, by żaden kryzys wewnętrzny na chwilę nie osłabił odporności państwa: „odmiana każda, a tym bardziej odmiana gwałtowna… sprawia, że tak powiem, konwulsje w ciele politycznym“. Stąd, obok śmiałości myśli, częstokroć nieśmiałość w proponowanym załatwieniu sprawy. Stąd luki, jak pominięcie kwestii omyłek rzeczowych woli powszechnej, a także sprzeczności, których jeden z przykładów najjaskrawszych znajdujemy w rozdziale Wojsko. Staszic uznaje przewagę siły liczebnej za jedynie zgodną z prawem boskim: wszelka sztuka wojenna przeciwna jest naturze: grzechem przeciwko niej jest, że garstka Greków zwyciężyła nieprzeliczone wojska perskie, bo naród liczebnie słabszy winien podlegać mocniejszemu. Ale w takim razie należy zrezygnować z niezawisłości Polski! Na to Staszic zgodzić się nie może. A więc niech Polska zbroi się i ćwiczy w sztuce wojennej, by mogła zwyciężać wbrew prawu boskiemu. Usprawiedliwi ją to, że inni przed nią gwałcić je zaczęli. Niejednokrotnie Staszic wręcz odrzuca nawet wszelkie uzasadnienie teoretyczne, gdyż czuje dobrze, że wpadłby w rozdźwięk sam z sobą: „wiele jest rzeczy – stwierdza ze smutkiem – które, jak w myśli stawione, ukazują się być powabne i użyteczne, tak przy wykonywaniu stają się zle i szkodliwe“.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>