DONIOSŁOŚĆ PRZESTRÓG CZ. III

Jako myśliciel wykariniony filozofią wieku Oświecenia, jako człowiek, a także jako mieszczanin i jako patriota polski, Staszic pociągnięty jest przez Rewolucję Francuską. Jest ona dlań zarówno przykładem potwierdzającym teorię, jak źródłem natchnień i zapowiedzią ziszczenia najśmielszych marzeń „Boże! kończ dzieło wolności człowieka!“ – woła on, patrząc na Francję, i dodaje: „niechaj skąd przez tyle wieków wychodziły prawidła ludzkiej niewoli, niechaj odtąd rozchodzi się po Europie nauka człowieka wolności!“ – wolności, która jest jednocześnie wolnością narodów. Gdy to zapanuje – a wybuch i przebieg Rewolucji pozwala się tego spodziewać – uznane będzie wreszcie, iż ..cała ziemia, podzielona, obsiadła, jest najsprawiedliwszą własno- uciskowi, jest zapowiedzią końca despotyzmu i zapanowania prawa człowieka. Ale nie jest tym tylko. Urzeczywistniając prawa człowieka, urzeczywistnia Rewolucja prawa narodów, które są z tamtymi identyczne, tylko „powszechniej wzięte“, są prawem każdego narodu, każdej społeczności do bytu i rozwoju samodzielnego, z zastrzeżeniem takiejże samodzielności dla wszystkich narodów innych. „Jak w towarzystwie ten obywatel gwałci prawa drugich, który sobie więcej od nich prawa przyczynia, tak w narodach – powiada Staszic – ta familia, ten naród gwałci prawa innych narodów, który więcej od innych sobie praw przywłaszcza“. Zbrodnią jest zabór, zbrodnią odstąpienie narodu czy też jego części narodowi innemu, zbrodnią narzucanie narodowi nie przezeń obranego związku z państwem jakimkolwiek. „Podpisywać niewolę jednej części współobywateli żaden człowiek i żadne zgromadzenie nie ma władzy. Tylko trzeba zezwolenia dobrowolnego tych samych ludzi, o których wolność rzecz idzie“, albowiem „człowiek być własnością człowieka nie może“. Słowem, z uznania praw człowieka do równości, wolności i własności Staszic wysnuwa zasadę samodzielnego określania się zbiorowisk ludzkich – narodów oraz ich części, gdyż każdy gwałt zadany zbiorowości jest tym samym gwałtem popełnionym na jej członkach —– ludziach. Słusznie więc Rewolucja Francuska dążąc do wcielenia w życie praw człowieka, ogłosiła się jednocześnie jako !ruch wyzwoleńczy narodu, przeciwstawiła okrzyk „niech żyje naród!“ okrzykowi ..niech żyje król!“.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>