Fakt społeczny

Nie znaczy to bynajmniej, byśmy zaprzeczali „historycznemu“ charakterowi zmian dokonywających się wewnątrz każdego układu i określających postać układu następnego. Owszem, każda zmiana, a przeto każdy wynalazek – bośmy o wynalazkach przed chwilą mówili – każdy w ogóle fakt poprzedzony jest szeregiem zmian, wynalazków, odkryć, faktów, z których wynika. Każdy jest dalszym ciągiem i każdy jest początkiem nowego, rozpoczynającego się odeń szeregu, przy czym zarówno szereg poprzedni, jak związany z nim danym faktem szereg następny, stanowi przebieg swoisty. Niemniej, i to podkreślić tu chcemy, każdy fakt społeczny – a innych w historii nie ma – stanowi, mimo swoistości swojej i właśnie z jej racji, odmianę typu ogólnego. Swoistość określa się różnicą od normy rodzajowej i jest poznawalna li tylko jednocześnie z rodzajem, który objawia się nie inaczej, jak w poszczególnych „swoistych“ odmianach. Słowem, każdy fakt społeczny jest nie tylko „historyczny“, ale jedno- a wspólnych różnym rozwojom historycznym jednego etapu. By rozpoznać, w jakiej mierze fakty przezeń badane są jedynymi, swoistymi, niepowtarzalnymi, historyk musi zatem znać to, co w nich jest ogólne, wspólne, powtarzalne. Musi znać normę. Rzecz inna, że częstokroć, a nawet w olbrzymiej większości wypadków – właściwej normy, klasy, typu nie uświadamia sobie, że wobec tego skłonny jest normę sobie współczesną – którą utożsamia podświadomie z normą wewnętrzną swego własnego postępowania i współobywateli, podobnie jak on wychowanymi, należącymi do tej samej co on klasy społecznej – przenosić w inne czasy, w inne stosunki i tym samym wyjaśniać mylnie przebiegi określone inną dynamiką, właściwą innym typom rozwojowym.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>