Fakty społeczne różnicują się i całkują cz. II

Z drugiej strony, przebieg zmian bywa wywoływany, przyśpieszany lub hamowany przez czynniki zewnętrzne. Jeśli chodzi o fakty społeczne pewnej określonej kategorii, do czynników tych należą zmiany zachodzące w morfologii i w funkcjonowaniu układu, do którego rozpatrywane wyżej fakty należą. I tak jak powszechnie wiadomo i jak stwierdzić możemy codziennie, obowiązkowość obrzędów ulega zmianom wywołanym przez warunki gospodarcze: dość przypomnieć sobie, jak to w czasie wojny powszechnej Benedykt XV zezwolił na odstępstwa od uprzednio obowiązujących a rujnujących przepisów postnych. Wchodzą tu w grę zmiany zaszłe zarówno wewnątrz społeczeństwa, jak w stosunkach między społeczeństwami, wewnątrz systemów o jednolitej kulturze a także między takimi systemami wynalazki, zapożyczenia, wojny, wymiany, międzynarodowy i światowy obieg pieniędzy, towarów, idei, form artystycznych, większa lub mniejsza łatwość komunikacyjna powodują zmiany nieustanne. Poza tym wchodzą jeszcze w grę zmiany natury biologicznej — np. zarazy — lub posuchy mające swe źródło w przyrodzie otaczającej, nawiedzenia przez fale morskie, zmiany koryt rzek itd. Naruszając stan chwilowy w najmniejszej choćby części układu zmiany te działają na cały układ i na wszystkie zachodzące w nim fakty. Słowem, nie ma w społeczeństwie i być nigdy nie może równowagi stałej. Wszystko w nim — jak powiadał o wszechświecie Heraklit — „płynie“, wszystko powstaje i przewala się.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>