Filozofia Locke’a

Co prawda zdarzają się u Stroynowskiego reminiscencje Społecznej urnowy. Wspomina on o tym, że „społeczność… zawisła na wzajemnym łączeniu się ludzi wzajem się potrzebujących, ku wzajemnemu swym potrzebom dogodzeniu“. Jeśli jednak porównamy zdanie to z innymi stronicami książki Stroynowskiego – dojść musimy do przekonania, że rozumiał on stan społeczny jako niezbędny warunek życia jednostek, jako wpływ odwiecznego porządku moralnego niezależny od woli osobnika. Nie znajdujemy też u Stroynowskiego żadnego abstrakcyjnego „stanu natury“, poprzedzającego społeczeństwo.

Te id ee jednak, które dopiero w zawiązku znajdujemy w książce Stroynowskiego, znalazły w tym samym czasie pełny swój wyraz u dwu pisarzy politycznych, mianowicie u Staszica i Kołłątaja.

Jeśli Stroynowskiego umieściliśmy w pracy tej bezpośrednio przed Staszicem i KoBataiem, nie znaczy to byśmy uważali dwu wymienionych pisarzy za jego uczniów. Na żadnym z nich nie znać bezpośredniego wpływu Stroynowskiego. Ale właśnie podobieństwo zasadniczych poglądów na społeczeństwo u wszystkich tych myślicieli kazało nam to uczynić. Pomimo iż Stroynowski w ekonomii jest najprawowierniejszym fizjokratą, Staszic zaś i Kołłątaj wychodzą głównie z pobudek praktycznych – w cizyrn mogą być uważani za bliższych państwowemu kierunkowi w Polsce ówczesnej14 – źródło ich filozofii społecznej jest identyczne: jest to odczucie bezpośrednie moralnego charakteru jedności narodu. Jeszcze bardziej utwierdza nas w tym przekonaniu jedno- czesność ukazania się książki Stroynowskiego i Uwag Staszica15.

Filozofia Locke’a i jej rozwinięcie przez Condillaca były wówczas podstawą wszelkich rozmyślań nad człowiekiem. Wszyscy nasi pisarze są wychowani na Condillacu – Komisja Edukacyjna, w której najczynniejszymi ludźmi byli nasi społeczni myśliciele, poleciła jego Logiką szkołom jako najlepszą. Możemy tylko być zadowoleni z tego kierunku, gdyż sensualizm nie pozwalał myśli polskiej wchodzić na drogę bezpłodnej ówczesnej metafizyki niemieckiej, dawał podstawę krytyczną wnioskom, a nie samą treść zasady: nihil est in intellectu, quod non fuerit in sensu, zamykał drogę wszelkiemu doktrynerskiemu wychodzeniu z apriorycznych zasad. Toteż filozofię społeczną Staszica, Kołłątaja i w końcu Śniadeckiego cechuje ścisłość myślenia, rzadka nawet u znacznie późniejszych pisarzy, i opieranie się nie na autorytetach, lecz jedynie na znajomości własnej społecznych zjawisk.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>