GENEZA DZIEŁA

Część znaczna tej zasługi spada na Andrzeja Zamoyskiego. Od roku 1781 Staszic jest wychowawcą jego dzieci i powiernikiem. Korzysta z jego bogatego księgozbioru. Korzysta nie mniej, jeśli nie więcej z wynurzeń tego męża stanu, światłego i doświadczonego, który lata sterał na pracy dźwigania Rzeczypospo- spolitej z upadku. Ma przed oczami żywy przykład człowieka górującego, jeśli nie wielkością umysłu, to rzymską zaiste cnotą, niegdyś najwyższego po królu cywilnego dostojnika, niedawno jeszcze uwielbianego przez ogół, dziś odsuniętego od spraw publicznych, a jednak ani nie wybuchającego skargami na niewdzięczność Ojczyzny, ani nawet zgorzkniałego, ale – niczym drugi Cyn- cynnat – trudzącego się nad uszczęśliwieniem swych poddanych, jak dawniej trudził się nad zbawieniem Rzeczypospolitej. Staszic pisze swoje Uwagi w jego domu, w codziennej z nim styczności.

Zanim z Zamoyskim się zbliżył, Staszic nie zdradzał skłonności do mie- grzania się w sprawy krajowe. Co ważniejsza, nie miał po temu ani teoretycznego, ani praktycznego przygotowania.

Urodził się w r. 1755 jako syn drobnego mieszczanina, z zawodu młynarza, w Pile, mieście powiatu wałeckiego województwa poznańskiego1. Rodzina, zwłaszcza nabożna matka, życzyła sobie wielce, by zdolne i pilne dziecko obrało sobie stan duchowny. Trudno było podówczas o większy splendor dla obywateli małego miasteczka, jak mieć księdza w rodzinie. Stanisław Staszic postępuje więc normalną drogą kandydatów do kapłaństwa. Po odebraniu najpierw- iszych nauk w miasteczku rodzinnym wstępuje do seminarium w Poznaniu. Niżsize święcenia otrzymuje w 1774 r., kapłańskie przed rokiem 1779. Wykształcenie jego ogólne jest w tej chwili już większe niż przeciętnego księdza ówczesnego. Umie nie tylko po łacinie i po grecku, ale zna również języki niemiecki i francuski i czyta wiele. Interesuje go poezja filozoficzno-dydaktyczna: w roku 1779 ogłasza przekład poematu Louis Racine’a Religia (la Religion). Ale chociaż, jako z natury wszystkiego ciekawy, na pewno przeczytał był niejedną książkę, nic w nim nie zdradza jeszcze przyszłego teoretyka naprawy Rzeczypospolitej.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>