Historia operująca chronologią względną

Podobnie istniejące w naszych czasach ludy, tak zwane pierwotne, nie są nimi bynajmniej. Historia ludów tych byłaby jednakże możliwa, o ile by rozwój społeczny dokonywał się wszędzie i zawsze jednakowo. Oczywiście historia operująca wyłącznie albo nieomal wyłącznie chronologią względną – historia rozwojowa, nie poznająca ani poszczególnych zdarzeń, ani zdarzeń tych aktorów, a tylko kreśląca przebieg ogólny zmian zachodzących jednakowo, aczkolwiek z nierówną szybkością u ludów różnych, od najbliższych pierwot- ności do najbardziej cywilizowanych. Zapożyczona od biologów koncepcja ewo- lucjonistyczna w zastosowaniu do historii społecznej wymaga uznania dwóch postulatów: zasadniczej tożsamości psychiki ludzkiej na wszystkich stopniach rozwoju oraz jednotorowości tegoż rozwoju od postaci najprostszych do najbardziej złożonych. Ale ani jeden, ani drugi z tych postulatów nie wytrzymuje krytyki i co więcej, oba są sprzeczne z doświadczeniem. Jeśli bowiem zmiany zachodzące w ciągu dziejów w psychice ludzkiej są li tylko ilościowe, a nie również jakościowe, to uznanie zasadniczej tożsamości duchowej człowieka we wszystkich momentach czasu i we wszystkich punktach przestrzeni staje w sprzeczności z determinizmem dziejowym, bez którego nie może być mowy o ewolucjonizmie, chyba żebyśmy całokształt rozwoju pojmowali również wyłącznie ilościowo. Nikt jednak nie zaprzeczy zapewne, że w ciągu dziejów powstają nowe jakości, że np. zmiana charakteru zasadniczej więzi społecznej – rodowej na terytorialną w Attyce wieku VII-V przed Chr., jest zmianą nie tylko ilościową – o ile w ogóle o zmianie ilościowej tu może być mowa – nikt nie zaprzeczy, że to zmiana jakościowa. Jeśli zaś psyche jednostkowa zdeterminowana jest społecznie i to zarówno jakościowo, jak ilościowo – jeśli, co jest zasadniczym postulatem wszelkiego transformizmu(5 a przeto także ewolucjonizmu, treść i forma jej przeżyć moralnych, estetycznych, religijnych nie wychodzą i wyjść nie mogą poza granice typu społecznie wytworzonego, który to typ wyjaśnia się zarówno warunkami stanów poprzednich, jak współczesnymi – to musimy z góry uznać, że psychika ludzka jest jakościowo różna na różnych stopniach rozwoju. A wniosek ten, osiągnięty analitycznie, potwierdzony jest przez doświadczenie.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>