Idea wolności w Polsce

Włoszech, gdzie wieści z Francji trafiają na grunt szczególnie podatny, do miast dumnych ze swej prastarej kultury i zapełnionych przedstawicielami zawodów wyzwolonych, Budzą tam one poruszenie umysłów, które poważnie niepokoić zaczyna despotów włoskich, zwłaszcza że z Francji do ziem ich hlisko i że są przeważnie z krwi obcej, bez związku tradycyjnego z poddanymi. Wbrew temu, oo mówi Staszic o niechęci Niemców do Rewolucji Francuskiej, i oni są porwani, przynajmniej ci wszyscy, którzy reprezentują ówcizesną niezależną opinię niemiecką — poeci, myśliciele, pisarze. Olśnienie było tak wielkie, że ten filozof, który następnie podniósł ideę państwową pruską do godności absolutu w dziedzinie spraw ludzkich, Hegel, w lat wiele po Rewolucji przyznawał, iż „był to jakby wschód słońca świetnego, było to święto dla wszystkich istot myślących: okres wzruszeń tak podniosłych, takiego w całym świecie zachwytu ducha, jakby, zaiste, nastała była chwila, w której pierwiastek Boski sprzymierza się ze światem“.

W Polsce zostali także poruszeni ci wszyscy, w których piersiach serce górniej biło. Ale wstrząśnienie trafiło na grunt odmienny niż w absolutnie rządzonej Europie. Miało też przebieg inny i inne wywołało skutki. W Polsce idea wolności nie była czczą teorią, strojem odświętnym duszy, czynnikiem zdolnym najwyżej poetę natchnąć do napisania ody czy dramatu. W Polsce wolność była wyobrażeniem konkretnym, wysnutym z praktyki życia społecznego, ugruntowanym w normach prawnych, przekazanym przez przodków jako skarb najcenniejszy narodu. Była rzeczywistością – ale w życiu jednego tylko stanu. Stan ten był wprawdzie – jak zaznacza Staszic – podobny do monarchy absolutnego w tym, że stanami innymi władał jak monarcha poddanymi, sam nie ulegając żadnemu zwierzchnikowi. Ale rozpatrywany jako całość w sobie zamknięta przedstawiał obraz bardzo zbliżony do ideału wolności filozofii wieku XVIII, ideału, który lud francuski przedsięwziął był realizować u siebie: wolność wzajem sobie równych i stanowiących prawa samym dla siebie. Nie samo wypisane na sztandarze Rewolucji hasło wolności uderzało przeto umysły Polaków, ale jego rozwinięcie: wolność dla wszystkich jednaka, bez różnicy stanu – drugie późniejszej Rzeczpospolitej Francuskiej hasło: równość.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>