Jednostka jest ze społeczeństwem związana nierozdzielnie

Gdy teraz rzucimy okiem na przytoczone teoretyczne poglądy na społeczeństwo, widzimy, że wszystkie one przedstawiają pewien całokształt. Różnice w szczegółach u rozmaitych pisarzy nie są w stanie zatrzeć wybitnego charakteru wspólności zasady, którą wszyscy bądź jawnie wypisali jak Staszic, bądź też uznali przez swe wywody szczegółowe. Jest to pogląd, który wyżej nazwaliśmy „społecznym“, w przeciwstawieniu do indywidualistycznego poglądu na Zachodzie, streszczający się w owym Staszicowym zdaniu o społeczeństwie jako o „moralnej istności“.

Jednostka jest ze społeczeństwem związana nierozdzielnie, przez wychowanie od dziecka wzrasta w społeczną całość i motywy jej woli, dążenie do szczęścia lub unikanie cierpienia, są wychowaniem określone najzupełniej. Dlatego też społeczeństwo, jako dające wszystko jednostkom, stoi ponad nimi, ono je wytwarza i tylko w nim osiąga jednostka jakąś wartość. Poza społeczną wartością inne nie istnieją, są tylko ułudą, powiększającą sumę nieszczęścia ludzkiego na ziemi.

Wartość narodu stanowi jego siła moralna, nie ilość ludzi, bo tylko silny i zjednoczony moralnie naród potrafi oprzeć się zakusom sąsiadów. Dlatego też nie widzi Staszic ostatecznego celu reform we wzmocnieniu państwa jedynie. Państwo o bogatym skarbie i silnym wojsku może być potężne, naród zaś zupełnie może się nie rozwijać. Proponuje więc Staszic rozmaite sposoby, by uwolnić się od tyranii militaryzmu, chce uobywatelnić żołnierskie rzemiosło, uczynić go właściwością każdego, nie zaś jednej klasy zawodowców. Każde zmonopolizowanie zawodu przez jedne klasy, gdy specjalność ta jest narodowi niezbędna, pociąga za sobą zależność, a w końcu przywileje i oligarchię. Podobnie gdy chodzi o wyemancypowanie jakiej klasy spod dotychczasowego ucisku, jedynie pożytek ogólny należy mieć na oku.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>