Kongres wiedeński i porządek nowej, pokojowej Europy

Gaśnie wkrótce gwiazda wielkiego Korsykanina. Kongres wiedeński ustala porządek nowej, pokojowej Europy. Większa część Księstwa Warszawskiego oddana zostaje Aleksandrowi jako królowi polskiemu, a wynurzenia tegoż Aleksandra budzą uzasadniona nadzieję połączenia z nowym królestwem ziem zabużańskich i zaniemeńskich Rzeczypospolitej dawnej. Gmach polski odbudowuje się na szerokiej podstawie. Ubezpiecza go „alians naturalny“ z carem, taki właśnie, «jaki swego czasu Staszic uznawał za konieczny. Polacy mogą przystąpić do zagospodarowania się spokojnego. Gdzież znajdą wskazówki i rady, jeśli nie w Uwagach? Wprawdzie przestarzało się w nich niejedno, ale w zasadniczych swoich liniach program jest wciąż na czasie, bo zasady jego są wieczne – póty, póki istnieją państwa monarchiczne, posługujące się siłą dla osiągnięcia swoich celów. Tak przynajmniej mniema autor. Przystępuje on więc w 1816 r. do nowego wydania swych Uwag, zmieniając w nich to, co tyczyło się okoliczności przemijających. Chce on raz jeszcze zorganizować opinię wokoło wypróbowanego programu, a zarazem przekonać społeczeństwo, iż obecne jego położenie jest dobre, bo wynika z prawa natury, z prawa, które wymaga, by „słabszy mocniejszemu podlegał4, co jest rękojmią pokoju. Polska ma alians, ma obronę, ma pokój. Istnieje jako państwo. Niech się tak urządzi, by państwo to było trwałe.

Tym razem Staszic się przeliczył. Zbyt wiele zaszło, by to, co poruszyło było opinię przed laty trzydziestu, mogło nią wstrząsnąć raz jeszcze. Nastały czasy nowe, wystąpili ludzie nowi. Społeczeństwo roku 1816 prześcignęło autora Uwag. Zajmowały je zagadnienia inne, inaczej formułowało cele swych dążeń. Nowe wydanie Uwag nie wywołało odzewu. Niemniej zasługa pierwszego w Polsce obudzenia opinii publicznej przyznana być winna Staszicowi. Działacze Księstwa Warszawskiego i pierwszego okresu Królestwa Kongresowego wyrośli w atmosferze stworzonej przez jego książkę. On pierwszy wykrzesał czyn twórczy z bezwładnego społeczeństwa i to pozostanie jednym z jego największych tytułów do czci potomnych.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>