Następstwo przemian powodowanych przez jeden tylko czynnik

Poza tym niebezpieczeństwem mamy jeszcze ogromną niepewność sprawdzianów naszych hipotez. W doświadczeniu przyrodniczym możemy z łatwością usunąć wpływ otaczających warunków lub wpływ ten uczynić stałym na cały czas trwania badanego zjawiska. Możemy więc badać bezpośrednie następstwo przemian powodowanych przez jeden tylko czynnik. Gdy np. chcemy dokładnie poznać związek między szybkością ciała spadającego a odległością od środka ziemi, możemy przygotować sobie tak warunki doświadczenia, by uniezależnić cały jego przebieg od warunków otoczenia. Możemy zresztą powtórzyć doświadczenie nieskończoną ilość razy w rozmaitych warunkach otoczenia, tak że wreszcie otrzymamy zupełnie ścisłą formułę matematyczną wyrażającą wzajemny stosunek danych fizycznych, sprowadzanych do elementów przestrzeni i czasu. Nic podobnego nie mamy w naukach społecznych. Już w samej naturze społecznego zjawiska leży jego niepoznawalność !za pomocą metod przedmiotowych. Przede wszystkim stałym pośrednikiem między rozmaitymi przemianami jest psychika ludzka – nie dająca się poznać inaczej, jak za pomocą doświadczenia wewnętrznego. Wszelki eksperyment jest z góry wyłączony – a uważanie tych lub innych czynników przebiegu duchowego za stałe jest zawsze w wysokim stopniu dowolne. Thiinen[9], który w ekonomii metodę izolacyjną doprowadził do szczytowego wydoskonalenia, zbadał np. stosunek zachodzący między intensywnością kultury rolnej i odległością od rynku zbytu. Buduje on idealne państwo z jednym miastem pośrodku, bez żadnych granic, bez komunikacji wodnych, z jednostajną glebą, jednakimi wszędzie drogami itd. Pomimo całą ścisłość dedukacji nie możemy jednak uważać rezultatów osiągniętych przez Thunena za prawa bezwzględne, lecz tylko za wyraz względnego stałego stosunku. Thiinen bowiem pomija zupełnie psychikę ludzką, która pośrednicząc między przyczyną a skutkiem, między odległością od rynku zbytu a intensywnością kultury, sprowadza nie zawsze ekonomicznie racjonalne wyniki.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>