Odrodzenie się katolicyzmu w Polsce

Jest tu natomiast rzecz inna, którą, mimo dotkliwego braku szczegółowych badań, możemy zauważyć, jeśli się pilnie przypatrzymy. W odrodzeniu się katolicyzmu w Polsce polityka odegrała z pewnością wybitną rolę. Ale istotną przyczyną tego odrodzenia nie była ani polityka mająca na względzie interes państwa, ani polityka króla Zygmunta, ani nawet polityka Kościoła jako instytucji. Polska wciągnięta została w ogólny prąd kontrreformacji – przyłączyła się do uchwał soboru trydenckiego: oficjalni i półoficjalni agenci Rzymu rozwinęli w Polsce intensywną działalność, a jezuici zadomowili się w charakterze kaznodziejów, wychowawców i doradców politycznych. Wszystko to jest prawdą zarówno w odniesieniu do Polski, jak też do innych krajów katolickich. Wystarczy jednak przyjrzeć się faktom, choćby tylko najbardziej znamiennym, aby zauważyć, że owo uczestnictwo w nurcie kontrreformacji zbiegło się z rozwojem szlachty jako klasy. Szlachta zdobyła właśnie władzę tak nieograni- ozoną, że jeśli mówi się o dyktaturze klasy, to lulaj mamy jeden z jej najjaskrawszych przykładów. Mówimy tu o szlachcie posesjona-tach, która chętnie nadawała sobie nazwę „stanu rycerskiego”, a w rzeczywistości nie była niczym innym niż klasą ziemskich posiadaczy.

Istotnie, dwa zastanawiające fakty dominują nad całym zagadnieniem. Pierwszy jest natury chronologicznej. Istnieje godna uwagi zbieżność między momentem, kiedy szlachta posiadająca opanowuje to, co jej pozostało jeszcze do zdobycia, ażeby stać się w państwie potęgą polityczną, a momentem, kiedy rozpoczyna się ofensywa katolicka. Drugi fakt, to szczególny charakter polskiego katolicyzmu XVII wieku, charakter, który odpowiada całkowicie zasadom moralnym panującej odtąd klasy. Zgodnie z bardzo słuszną uwagą Rembowskiego 8], Kościół w Polsce był, by się tak wyrazić, wchłonięty przez szlachtę posesjonatów i nie przestając być Kościołem rzymskim stal się instrumentem, organem tej klasy, która – dorzućmy to z naszej strony – wpoiła mu swój sposób myślenia i wycisnęła na nim swoje własne piętno.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>