Pogląd Staszica na stosunki między jednostkami

Powyższy pogląd Staszica na stosunki między jednostkami nazwaliśmy socjologicznym,, gdyż rzeczywiście stanowisko tego pisarza jest czysto społeczne. Naturalnie nie metoda społecznej nauki, która wszelkie zjawiska rozważa względnie do ostatecznego ich podłoża, więzi psychicznej międzyjedno- stkowej, jest utrzymana u Staszica w swej czystości. W każdym razie pod względem metodycznym widzimy tu wielki krok naprzód. Jest to przeniesienie pojęcia dostatecznej podstawy zjawisk społecznych poza jednostkę – położenie nacisku na stosunek wiążący jednostki ze sobą. Rozpatrzmy teraz dalsze zastosowania tego poglądu.

Dotąd widzieliśmy, że Stasizic pojmuje społeczeństwo jako całość istniejącą rzeczywiście, żyjącą własnym życiem, że istota tej całości nie leży w osobnikach, lecz poza nimi. Powiedzenie jednak, iż społeczeństwo jest „istnoscią moralną“, nie wystarcza, by pojąć treść tego zdania. Aby więc móc wniknąć w naturę tej „istności“, musiał się uciec Staszic do rozpatrzenia jej powstawania. Tylko bowiem wyobraziwszy sobie społeczeństwo w jego najczystszej i najpierwotniejszej formie, możemy dojść do pojęcia, które już dalej zredukować się nie da, a do którego winny się sprowadzić wszelkie znane nam społeczne stosunki.

Metoda, którą posługuje się Staszic w tym wypadku, zwana przez niektórych badaczy „izolacyjną“, polega na wydzieleniu spośród mnóstwa doświadczalnie znanych czynników przemian społecznych jednego i rozpatrzenie wszelkich innych jako od niego pochodnych. W ten sposób uznaje się za sprężynę wszelkiej społecznej zmiany jeden motyw woli ludzkiej – na przykład ekonomiczny – i do niego sprowadza się wszelkie inne. Metoda ta, konieczna dla wszelkiego uogólnienia, przedstawia jednak w naukach społecznych niebezpieczeństwo, którego nie ma w naukach przyrodniczych – wybór bowiem kategorii moralności, do których sprowadzić należy wszelkie inne, jest tak dalece zależny od odczucia indywidualnego, że każdy badacz prawie może tworzyć własne teorie, zarówno prawdopodobne, jak wszelkie inne.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>