Poprawy i Przydatki do Uwag

Reformatorzy Sejmu Wielkiego w niejednym odchylili się od szczegółów programu, skreślonego w Uwagach. Niemniej koło tego programu skupili się najpierw. Uwagi są zapowiedzią Ustawy majowej.

Są także skarbnicą mądrości politycznej, z której czerpią przez długie łata działacze patriotyczni – są wciąż żywym i odnawiającym się czynem. W r. 1788 w listopadzie, zaledwie pękła obroża nałożona na Polskę przez współdzia’ające z sobą mocarstwa rozbiorowe, ukazują się Poprawy i Przydatki do Uwag. Autor precyzuje w nich niektóre myśli, inne rozwija wobec zmienionych okoliczności. Chodzi mu przede wszystkim o dwie rzeczy: o dostarczenie materiału i argumentów tym, którzy przygotowują projekty podatkowe, oraz o przestrzeżenie sejmu, by nie dał się uwieść propozycjom przymierzy, wychodzącym zarówno od strony Rosji, jak Prus. Każde przymierze obróci się przeciw Polsce słabej, a uchwalone wojsko stutysięczne potrzebuje czasu, by stało się rzeczywistością. Jedynie „alians naturalny“ może ubezpieczyć państwo – takie przymierze z władcą obcym, które skłaniałoby go do bronienia Polski, jak kraju własnego. Trzeba oddać tron obcemu monarsze z prawem dziedzictwa. Najlepiej powołać króla z domu saskiego i najlepiej uczynić to bezzwłocznie. Niech Stanisław August ustąpi dla dobra Ojczyzny! Pomysły Staszica wchodzą częściowo w życie: następstwo tronu zapewnione zostaje królowi saskiemu i podatki zostają uchwalone. Jednakże staje przymierze polsko-pruskie, uważane przez Staszica za będące wartości wątpliwej. Wiadomo, jak zawiodło ono w chwili próby, jak dalece – mówiąc słowami autora Uivag i Popraw – okazało się traktatem nie „z Polską“, ale „o Polskę“.

Następuje upadek ostateczny. Ale w 1897 r. zwycięstwa Napoleona doprowadzają do wyzwolenia części kraju. Jak go urządzić? Działacze polscy konferują, starają się przekonać cesarza o potrzebie urządzenia Polski na polski, a nie na francuski wzór. Staszic trzyma się na uboczu. Nie ufa on Napoleonowi, widzi w nim przede wszystkim tyrana i drapieżcę. Ale znajdują się mężowie, którzy z pyłu wyciągają Uwagi i w ich duchu układają projekty ustroju nowej Polski – projekty pominięte zresztą przez zwycięzcę.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>