Powrót Staszica do Polski

W roku 1781 Staszic jest już w Polsce. Z pobytu zagranicą wyniósł ustalony pogląd na świat, pogardę dla wszelkiej spekulacji metafizycznej, lekceważenie teologii i scholastyki, uwielbienie dla nauki. Posiadł metodę ścisłą badania zjawisk i snucia wniosków ze stwierdzonych, sprawdzonych i porównanych spostrzeżeń. Rozporządzał znaczną ilością wiadomości, nie tylko przyrodniczych. Czytał wiele. Otarł się o wielkich panów i o mieszczan, widział lud paryski i chłopów po prowincjach francuskich, zetknął się z uczonymi i z dyplomowanymi głupcami – a dar spostrzegawczy miał niepospolity. Interesował się wszystkim, co widział. Zastanowił go niski stan szkolnictwa francuskiego w porównaniu z polskim, zreformowanym przez Komisję Edukacyjną. Uderzyła go nieprzeparta siła odruchów opinii publicznej we Francji, w monarchii absolutnej, gdy w Polsce republikańskiej żadnej opinii publicznej nie można było dostrzec. Rozważał powody nędzy chłopa francuskiego, przecież osobiście wolnego, nędzę tym bardziej rażącą, że jednocześnie zbytek i rozrzutność dworu królewskiego i wielkich panów nie znały granic. Wszystko to obserwuje on i wyniki swych obserwacji zużytkuje następnie w Uwagach. Jednak z tym wszystkim ten dwudziestosześcioletni młody uczony nie miał żadnego doświadczenia spraw krajowych, historię znal powierzchownie, prawa zapewne wcale. Słowem, -nie miał jeszcze danych do zabierania głosu w sprawach politycznych i społecznych. Te braki wyrównał on dzięki Andrzejowi Zamoyskiemu.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>