Praca Staszica

Przestróg i Uwag wybucha bólem, współczuciem i pożądaniem zbawienia Ojczyzny i szczęścia ludzkości. Jeśli kto wśród tylu pisarzy okresu Sejmu Czteroletniego zasługuje na nazwę patrioty i człowieka „czułego“ – to on.

Wprawdzie śmielszą się wydaje częstokroć myśl Kołłątaja, którego ponosi temperament i talent pisarski. Nie znajdziemy u Staszica podobnie świetnej odprawy, jak ta, którą autor Listów Anonima dał lękliwym i wstydliwym opozycjonistom przeciwko projektom uwolnienia chłopa: „Nie lepiej-że wprzód oświecić pospólstwo, aby go przysposobić do przyjęcia świętego wolności daru? Nie lepiej, odpowiadam. Owszem, byłby to najsroższy prawodawca, który by oczekiwał oświecenia ludu dla powrócenia mu wolności. Nie masz nic straszniejszego, jak oświecony niewolnik. Czuje on wtenczas cały ciężar niesprawiedliwości, który go uciska, a nie myśląc o niczym więcej, jako o przywróceniu sobie praw przyrodzonych, obraca do tego cały rozum, aby się mógł zemścić na tym, który dziedzictwo jego dotąd niesprawiedliwie posiadał… Spieszmyż się wrócić ludziom, co im natura ubezpieczyła. Oświecenie sami sobie odbiorą“.

Tak. Nie napisał Staszic podobnie wymownego odwołania się do obawy szlachty przed zwróceniem się chłopa przeciwko niej. Natomiast nie ograniczył się do stwierdzenia konieczności obdarzenia chłopa wolnością i dziedzictwem. Konieczność tę uzasadnił filozoficznie i ekonomicznie, wykazał, że jest wymagana przez interes nie tylko szlachty jako klasy właścicieli (ziemskich, ale przede wszystkim przez najwyższy interes Ojczyzny i ludzkości. Przemawia 011 w pierwszym rzędzie do patriotyzmu i sumienia. Co więcej, podał praktyczne projekty, przemyślane szczegółowo, zorganizowania opieki prawnej nad chłopem uwolnionym i obdarzonym dziedzictwem, ale bezbronnym. Projekty te świadczą o głębokiej znajomości niedoli chłopskiej, obserwowanej przez człowieka mającego otwarte nie oczy tylko, ale także serce. Wiemy, że Staszic złożył później dowody czynne swojej miłości dla ludu wiejskiego, zakładając fundację hrubieszowską.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>