Prawo człowieka i obywatela cz. II

Dążenie do wolności opartej na prawie jest tak potężne, że doprowadza do przewrotów gwałtownych. Naprzód w Anglii, gdzie wprawdzie ruch ma początkowo charakter religijny, ale wkrótce okazuje się, że jest przede wszystkim walką o samowładz- two ludowe przeciwko samowładzlwu królewskiemu. W r. 1649 król Karol I składa głowę na szafocie. Śmierć ta jest znakiem pierwszego zwycięstwa idei wszechwładzy narodu i odpowiedzialności rządzącego przed rządzonymi, odpowiedzialności, która jest kamieniem węgielnym wolności. Długo wprawdzie jeszcze krwawi się potem Anglia, zanim znajdzie formulę nową swego bytu, ale w końcu po okresie Rzeczypospolitej i dyktatury Cromwella, po powrocie i powtórnym pozbyciu się Stuartów znajduje ją w postaci rękojmi konstytucyjnych. Są nimi: przede wszystkim wyraźny podział władz, prawodawczej, wykonawczej i sądowej, a następnie rękojmie ograniczające samowolę władzy wykonawczej.

Gdy Anglicy rozwiązali już byli zagadnienia praktycznie, reszta Europy tkwi jeszcze w absolutyzmie – albo, jak Polska, w anarchicznym republikanizinie szlacheckim. Tym usilniejsza jest, zwłaszcza we Francji, praca nad teoretycznym pogłębieniem i ścisłym ujęciem idei przewodnich, doprowadzająca z jednej strony w Monteskiusza Duchu praw do ustalenia naczelnej zasady praworządności wszelkiej, mianowicie zasady podziału władz, z drugiej – w Umowie społecznej Rousseau i pismach Mably‘ego – do sformułowania zasady, iż człowiek jest z przyrodzenia swego wolny i irówny ludziom innym oraz że przeciwny naturze jest wszelki ustrój społeczny, który by nie miał charakteru lojalnie zachowywanej umowy, zawartej przez równych i wolnych, a zatem taki, w którym obywatele wyrzekaliby się części iswej wolności i równości na rzecz jednostki czy klasy, a nie na rzecz ogółu. Słowem ideał ustroju republikańskiego demokratycznego, w którym wykonawca władzy jest tylko pełnomocnikiem i sługą ogółu obywateli, przed ogółem tym odpowiedzialnym, o wszystkich zaś sprawach wspólnych rozstrzyga wola zbiorowa obywateli, wyrażona w głosowaniu.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>