Projekt obywatelskiego nowicjatu

Uczeń przeszedłszy wszystkie stopnie wychowania powinien w myśl zasady, „aby to poznał najpierwej, co się wkoło niego dzieje“ 37, poświęcić się służbie publicznej czy to wojskowej. „Chciałbym – powiada Staszic – aby Komisja Edukacyjna w pozwalaniu odwiedzin cudzych krajów miała za prawo tę myśl wielkiego obywatela, Jana Zamoyskiego, który w swoim testamencie, przy rozrządzeniu edukacji syna swojego upomina opiekunów, aby po skończonej edukacji w roku dziewiętnastym nie dozwalali synowi jego za granicę wyjeżdżać, dopokąd przez służbę w wojsku polskim, przez jedno i drugie popisanie się w bitwach przeciwko nieprzyjaciołom Rzeczypospolitej nie ukaże dowodów swojej cnoty, nie przywyknie do pracy, nie wzmocni obywatelskiego ducha. Niechaj nikomu za granicę wyjeżdżać nie pozwala, dopokąd w kraju albo w służbie wojskowej, albo w służbie cywilnej kilka lat nie przebędzie“38.

Nad praktyką w służbie publicznej powinna mieć ciągły dozór Komisja Edukacyjna. Staszic żąda jej kontroli nieustającej, kwartalnych sprawozdań od kierowników młodzieży. Ta powinna być dopuszczona do wszystkich urzędów w charakterze niepłatnych doradców. Dopiero w ten sposób uwolni się Rzeczpospolita od braku dobrych urzędników – gdy każdy obywatel będzie znał sprawy publiczne. „W wszystkich naszych komisjach, od ich podstawy aż dotychczas, zasiada nieodmiennie około sto jednakich obywatelów, którzy nieodstępnie służąc w Warszawie dla pensji, przez różne obroty z jednej komisji do drugiej nieustanną procesją odchodzą“39.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>