Przeciwstawiające się ideologie

Wiek IV po Chr. jest przełomowym w dziejach życia ideowego tego odłamu ludzkości cywilizowanej, którego jesteśmy spadkobiercami. Świat grecko- rzymski, połączony w państwie Cezarów, wstrząśnięty jest do głębi ścieraniem się kilku wielkich prądów ideologicznych. Zakwestionowane są podstawy moralne życia społecznego. Nowe zaś wzory nie ustaliły się jeszcze. Ludność kształtuje je w pracy i w męce.

Cywilizacja grecka i rzymska wyrosła z pnia dawnych państewek miejskich zamykających się we własnym egoizmie związków politycznych miejscowych, w których zarówno bogowie, jak ludzie byli przede wszystkim obywatelami gminy i jej winni byli służyć wyłącznie. Obowiązki normalne, codzienne człowieka nie sięgały dalej niż odległa o kilka stajań granica, za którą siedziała już obca, zwykle wroga społeczność i obcy bogowie. Za to w obrębie wspólnoty własnej – ile że zmuszona była do nieustannej baczności i do liczenia na oddanie się zupełne każdego ze swych członków – solidarność najściślejsza obowiązywała zawsze, tym łatwiejsza do osiągnięcia, że wspólność pochodzenia, wspomnieli historycznych, czci religijnej, przy słabym zróżniczkowaniu społecznym i możności ogarnięcia wszystkich nieskomplikowanych spraw państwowych przez umysł każdego obywatela, przyczyniały się do utrzymania nie tylko jedności, ale jednakowości moralnej.

V prawdzie horyzont umysłowy i moralny Greka czy Rzymianina rozszerzył się wcześnie, a wewnętrzne przeciwieństwa stanów, klas i stronnictw o-raz rozszerzenie się państwa na całe nowe kraje i wchłonięcie przezeń całych ludów sprawiły, że życie moralne skomplikowało się bardzo znacznie. Wszelako cywilizacja grecko-rzymska nigdy nie zapomniała zupełnie o swych początkach. Naczelna jej wartością pozostało dobro państwa, rozumianego jako związek obywateli rządzących się jednym prawieni. Zawsze też wzorem przyświecającym jednostce pozostał człowiek mężny i światły, zdolny być dobrym obywatelem, rzeczy pospolitej służyć i powiększać jej wspaniałość. Cywilizacji tej wykwitem jest ideał życiowry czysto świecki: miarą wszechrzeczy jest w niej człowiek – obywatel, jak powiadali Grecy: „piękny i dobry“, to jest zdolny do nastawienia piersi za swą małą ojczyznę i do rozważnego radzenia o jej sprawach:

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>