Religijność w mentalności szlachty

Katolicyzm polski jest zupełnie powierzchowny. Jako całość, sprowadza się do zachowywania zewnętrznych reguł chrześcijańskich: postów, udziału w nabożeństwach, modłów, procesji, pielgrzymek. Szlachcic polski chętnie czyni pod tym względem nawet więcej, niż tego wymaga Kościół. Umartwia się, biczuje, pada na twarz, odbywa boso dalekie pielgrzymki. Rozdziela jałmużnę żebrakom, zakupuje msze i obdarowuje kościoły, żądając w zamian, by się zań modlono po jego śmierci. Po tym wszystkim sądzi, że złożył już należny trybut Bogu i sumieniu. Równocześnie tęgo pije, nie żałuje sobie uciech zmysłowych i hez litości gnęhi swych poddanych. W interesach daleki jest od skrupulatności. A tak mało zaprząta sobie głowę sprawami doktrynalnymi, że chętnie żeni się z kalwinką, byleby tylko nie ucierpiała na tym jego sytuacja materialna. Nuncjusze papiescy gorzko się na to żalą i z tego powodu oskarżają Polaków o oziębłość, a nawet obojętność w sprawach religii.

Z pewnością nie mają racji. To wcale nie brak gorliwości, lecz religijność przystosowana do mentalności szlachty. Ta religijność przejawia się w praktykach o niezwykłym zewnętrznym splendorze. Kult prywatny, mający swe źródło w głębokich przeżyciach osobistych człowieka, który wyobraża sobie, że jest sam w obliczu swego Stwórcy, owa religijność poszukująca samotności ie jest w Polsce popularna. Szlachta znajduje upodobanie w publicznym oka- ywaniu pobożności zbiorowej, napełnia kościoły swym buńczucznym tempera- entem, ciśnie się do procesji i dobywa do połowy szabel przy czytaniu Ewan- elii, aby okazać swoją gotowość do obrony wiary. I kocha się w symbolach.

Polsce nie odkryto nigdy tylu cudownych obrazów, co począwszy od zarania VII wieku, a szlachta rywalizuje w gorliwości przyozdabiania tych obrazów rebrem, prześciga się w pragnieniu przystosowania ich do swego umiłowania bytku. Wiemy dobrze, że religijność tego rodzaju kwitła i gdzie indziej, przede szystkim w Hiszpanii ,i w Italii. Ale tam odnajdujemy również coś innego.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>