Rozwój pojęć o społeczeństwie

Dziś, gdy St. Grabskiemu zawdzięczamy pracę około rozwoju idei społeczno-gospodarczych w Polsce czasu ówczesnego, zadanie nasze jest znacznie ułatwione. Pozostaje nam tylko wyszukanie filozoficzno-spolecznych podstaw kierunków opracowanych już z ich strony politycznej, ekonomicznej i praktyczno-spolecznej. Rozwój pojęć o społeczeństwie, stosunku jednostki do niej, ideałach społecznych towarzyszy nieodłącznie każdemu kierunkowi politycznemu, a tym bardziej tak silnym prądom jak te, które się objawiły w ostatnich latach istnienia Rzeczyposjiolitej. Niektóre z tych pojęć zaznaczył T. Korzon w swych Dziejach wewnętrznych. Prócz niego odsyłamy chcących się bliżej poznać ze szczegółowymi poglądami ówczesnych publicystów i ludzi nauki do prac Smoleńskiego, Marchlewskiego i wreszcie wspomnianego już Grabskiego, który w szerokiej mierze porusza obok gospodarczych także kwestie ówczesnych społeczno-filozofieznych idei.

Czy pierwotnie zaszedł fakt rzeczywistego poddania się pod najwyższą władzę (pactum subiectionis civilis), czy też władza poprzedziła prawo… – są to dla ludu rządzonego już prawami cywilnymi mędrkowania bezcelowe, a tylko niebezpieczeństwem grożące państwu… Prawo – powiada dalej Kant – które praktycznie postawić w wątpliwość… już jest zbrodnią, przedstawiane bywa tak, jakby ono pochodziło nie od ludzi, lecz od jakiegoś najwyższego, wolnego od błędu prawodawcy – i to jest znaczenie zdania: «wszelka władza od Boga pochodzi», co oznacza nie źródło dziejowe ustroju państwowego, lecz jako zasadę praktycznego rozumu, następującą ideę: wszelkiej obecnie istniejącej władzy ulegać się winno, jakikolwiek będzie jej początek“3.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>