Ruchy wyzwoleńcze i demokratyczne – kontynuacja

Rzeczowo równoległą, aczkolwiek nie zawsze współczesną z tym ruchem, jest walka podjęta w obrębie miast przez lud ubogi, rzemieślników drobnych, wyrobników przeciwko uciskowi ze strony arystokracji i bogatego mieszczaństwa. Wszędzie ma ono zrazu postać walki o wyrwanie sądownictwa z rąk klas stanowo i materialnie przemożnych. Już pierwsza walka miast jako takich przeciwko panom była w znacznym stopniu toczona pod hasłem własnego sądu. Obecnie taką samą walkę wypowiada w miastach włoskich naprzód mieszczaństwo bogate – kupcy i przemysłowcy – szlachcie rycerskiej, potem mieszczaństwo drobne tzw. „ludowi tłustemu“, mieszczaństwu bogatemu, które zagarnęło w swoje wyłącznie ręce wszystkie sprawy miejskie. To samo, z wyjątkiem walki ze szlachtą, poza Włochami w miastach nie osiadłą, odbywa się gdzie indziej. Kamieniem węgielnym wszystkich wolności miast niemieckich i polskich jest posiadanie własnego sądownictwa.

Wkrótce jednak okazuje się, że samo sądownictwo nie wystarcza jako osłona przeciw uciskowi, z drugiej zaś strony rosnąca samowiedza coraz to szerszych warstw społeczeństwa popycha je do walki o rozszerzenie swych praw publicznych. Cóż z tego, że król nie może już, jak dawniej, ścinać głów poddanych pod pozorem, że jest sędzią? Pozostawiono królowi prawo nakładania jakich chce danin i podatków. Z prawa tego korzysta on w szerokim zakresie, kosztem narodu prowadzi wojny podjęte we własnym tylko, nie narodu, interesie. Wybucha w Anglii bunt nowy, który w r. 1265 doprowadza do układu, mocą którego uznane zostaje prawo wyłączne przedstawicieli społeczeństwa samego do obciążania tegoż społeczeństwa daninami, opłatami, podatkami, oraz prawo ludu – rycerstwa niższego i mieszczaństwa – do dopomina nia się zmiany złego rządu. Wprawdzie wiele jeszcze czasu upływa, zanim ustala się w Anglii instytucja Parlamentu. Następuje to dopiero w r. 1325, gdy ogłoszona zostaje uroczyście przez króla Edwarda I zasada, iż „to, co wszystkich dotyczy, zatwierdzane być winno przez wszystkich“. W późniejszych też znacznie czasach niejeden król angielski rządził faktycznie samowładnie – w wieku XVI królowie z rodu Tudorów, w wieku XVII Stuarci. Niemniej sformułowana jest już w zarysach ogólnych idea samorządności narodowej, idea parlamentaryzmu, i Anglia pozostanie jej wierna.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>