Staszic – publicysta bezimienny

Tym wyraźniej przemawia duch ten z kart Przestróg. Staszic – publicysta bezimienny, nie biorący udziału w praktycznej polityce, a tylko uświadamiający opinię o drogach odrodzenia narodowego – nie jest skrępowany tymi względami, co przywódcy stronnictw sejmowych. A że obok wielkiej ostrożności w formułowaniu postulatów konkretnych odznacza się niepospolitą śmiałością i jasnością w ujmowaniu zasadniczym kwestii i we wskazywaniu kierunku rozwoju – sięga od razu do sedna rzeczy. Rewolucja Francuska jest dlań, jak jest dla innych, ruchem stanów upośledzonych politycznie ku równości. Jest też walka o wolność i o godność jednostki ludzkiej, wypowiedzianą wszelkiemu w wyniku: drugi jest przede wszystkim narodowy, a społecznym w wyniku się staje. Stąd też Francuzi wołają „równość“, a Polacy mówią o złączeniu się stanów.

Niemniej pokrewieństwo ideowe między ruchem reformatorskim polskim od 1788 r. do 1791 i współczesnym mu francuskim jest niewątpliwe. Jak głęboko ono sięga? Zagadnienie to nie zostało wyjaśnione dotychczas należycie. Nas jednak obchodzi tu zwłaszcza kwestia stosunku patriotów polskich w ogóle i Staszica w szczególności do Rewolucji Francuskiej. To pewna, że łączy ich z nią coś więcej niż bierny podziw. Uważają się za walczących o tę samą sprawę. W mniemaniu swoim urzeczywistniają te same idee, tylko w warunkach odmiennych i w materiale różnym. Mają też niewątpliwie słuszność o tyle. że jednym iz ostatecznych rezultatów wysiłków, zarówno Francuzów, jak Polaków, było przetworzenie społeczeństwa, rozbitego na stany i prowincje, w jedną spoistą bryłę, w naród w nowoczesnym znaczeniu tego słowa. Francuzi pracy tej dokonali całkowicie, choć kosztem morza krwi. Polacy, pracujący w warunkach trudniejszych, tyle uczynić zdołali, zanim znowu powalili ich sąsiedzi, że choć stworzony przez nich ustrój nie zdołał wejść w życie, pozostała po nim idea, która stała się punktem wyjścia żadnym przeszkodom nie dających się zmóc dążeń wiekowych narodu do odrodzenia się w jedności.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>