STOSUNEK DO OPINII

To, cośmy dotychczas powiedzieli o Przestrogach, nie wyczerpuje kwestii ich stosunku do rzeczywistości dziejowej. Związek ich z przelewającą się falą życia społecznego jest głębszy i ściślejszy. Są jej wyrazem bezpośrednim.

Nie powstały, jak Uwagi, w dobie powszechnego odrętwienia ducha obywatelskiego, gdy nic nie zdawało się zdolne zaprzątnąć umysłów, jak tylko wichrzenia kilku niezadowolonych panów i wśród panów wybuchające skandale – nic serc poruszyć, jak tylko niechęć do uprzykrzonej Rady Nieustającej. Nie są owocem samotnych lektur i rozmyślań człowieka, wprawdzie niepospolicie wykształconego i uzdolnionego, ale młodego, który z życiem publicznym nie miał nigdy do czynienia, który nawet nie miał sposobności obserwowania go. Przecież jedyną nicią Ariadny w zamęcie spraw polskich były autorowi Uwag wskazówki Andzeja Zamoyskiego, męża cnego i światłego, bogatego doświadczeniem wieloletnim i przemyślanym, ale nie biorącego już udziału w życiu publicznym, zamkniętego w domowym ustroniu – w dodatku za kordonem austriackim, w Zamościu. Myśl Przestróg rodzi się wśród zgiełku drugiego roku obrad Sejmu Wielkiego, gdy w izbie poselskiej, w Warszawie, w kraju całym wre i kipi wszystko. Myśl ta dojrzewa w umyśle i sercu człowieka, który w ciągu tych lat kilku przemyślał wiele i wiele widział, który rzeczy poznawał z obserwacji własnej, nie tylko z pism i opowiadań cudzych, i zyskał możność kontroli zdania cudzego. By się o tym przekonać, dość jest porównać niepewność Staszica w Uwagach, gdy mówi w nich o chłopach i o sprawie chłopskiej, z tym, co pisze w Przestrogach w tejże materii: tam dużo napomknień nieśmiałych, niekiedy tylko myśl sformułowana jasno, ale zatopiona w morzu czułostko wośc.i i patosu: tu sąd dojrzały, na własnej i przemyślanej obserwacji oparty.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>