Stosunek jednostki do społeczeństwa

Dalsze wnioski nie potrzebują komentarzy: „Ponieważ wspomniana szczęśliwość człowieka-obywatela jest nierozdzielną od szczęśliwości całego towarzystwa: ponieważ szczęśliwość towarzystwa wynika z użyteczności wszystkich mieszkańców jego, przeto końcem edukacji krajowej być powinna użyteczność obywatela“.

Stosunek jednostki do społeczeństwa, zaznaczony w przytoczonych zdaniach, wyrażony jest jeszcze dobitniej w innych miejscach. Przy tym Staszic, nie tylko po raz pierwszy w Polsce, lecz o ile wiem i po raz pierwszy w Europie postawił twierdzenie, „że społeczność jest jedną moralną istnością, której członkami są obywatele. Przeto prawdziwe i własne dobro każdego nie różni się od dobra towarzystwa całego. Przeto w każdej społeczności wszyscy obywatele między sobą tak związani, iż jeden nie może szkodzić drugiemu, aby tym samym nie krzywdził towarzystwa całego i nie szkodził sobie samemu. Ten to ostatni związek powinien by zostać gruntem moralnej nauki. Nasza dotychczas moralność była czczą i bezskuteczną, bo tych związków nie tłumaczy“18. Gdyby, jak Staszic wymaga tego, zbudowano czysto społeczną etykę, „prawidła wewnętrznej ekonomii kraju byłyby prawidłami widoczniejszymi wzajemnych obowiązków i moralności obywatelskiej“ 19. Zdanie: „Nie czyń dru giemu, co tobie niemiło“ po wytłumaczeniu wszystkich tych związków społecznych powinno zjawiać się w umyśle ucznia w nieodłącznym towarzystwie drugiego zdania: „bo to samo stanie się tobie samemu“20.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>