Stroynowski i jego pogląd cz. II

To pojmowanie społeczeństwa jako związku etycznego zjawia się po raz pierwszy wyraźnie w pismach Stroynowskiego. Zapewne reminiscencje z Ques- naya zaciemniają myśl autora, nie umie się on zdobyć na własną analizę społecznych zjawisk, w ekonomii zaś jest zupełnie prawowiernym fizjokratą. Ca’a myśl porządku moralnego i fizycznego jest wprost zapożyczona z fizjokralów francuskich. Gdy jednak u nich zjawia się ona w czystej swej formie jedynie u twórcy szkoły, u następców zaś cały porządek zostaje zatopiony w fizycznym, u Stroynowskiego rozdział dwu kategorii zjawisk utrzymany jest z całą konsekwencją. I jest to łatwe do zrozumienia. Nie mógł ówczesny samodzielnie myślący Polak zgodzić się na pojęcie społeczeństwa jako jedynie przyrodniczego zjawiska. Było nadto jasnym dla każdego, kto żył i myślał w Rzeczypospolitej, że społeczeństwo jest związkiem duchowym, że jest on koniecznością istnienia samych jednostek, by mógł się Stroynowski zdecydować na upatrywanie jego elementów jedynie w jednostkach. Polski światopogląd pisarza naszego wyraził się w dalszych wywodach Stroynowskiego o stosunku jednostki do społeczeństwa bardzo wybitnie. Powtarzam: polski światopogląd – gdyż w następstwie staje się jego pogłębienie głównym celem całego społecznego myślenia polskich pisarzy – zupełnie w tym oryginalnych. Podobny pogląd na społeczeństwo jest nawet niezrozumiały w innych warunkach niż ówczesne w Polsce, gdy było jasnym dla każdego, iż jedynie podniesieniem duchowej wartości i spotęgowaniem moralnej spójni narodu zdoła się go uratować od zagłady. Dla Rousseau tylko rodzina jest społecznością przyrodzoną – i to tylko do tego wieku, w którym dziecko przestanie potrzebować opieki. Wszelki inny związek między jednostkami, nawet między rodzicami i dziećmi, jest jego zdaniem „umówiony“ (convenue). Przeciwnie u Stroynowskiego: człowiek każdy rodzi się w społeczności i z niej nie wychodzi nigdy. Jednostki nie przystępują do związku społecznego w imię wzajemnego interesu wszystkich, lecz nie dają się wyobrazić poza społeczeństwem, są z nim nie- rozdzielnie związane: zaledwie pomyśleć można człowieka samego, „…stan społeczności jest przyrodzonym człowieka stanem“13.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>