Teoria animizmu

Teoria ta opiera się na jednym postulacie zasadniczym, a mianowicie na uznaniu, że umyslowość ludzka jest zawsze i wszędzie identyczna i rozwija się zawsze w kierunku od form prostszych do najbardziej złożonych. Dość jest zatem wyobrazić sobie najprostszy proces tworzenia się przedstawień w naszej własnej świadomości, aby poznać, jak się one tworzą w umyśle człowieka pierwotnego.

I przyznać trzeba, że o ile się postulat ten uzna, to teoria animizmu wygląda na bardzo prawdopodobną. To samo rzec można o wszystkich wyjaśnieniach, które — wychodząc z założenia pierwotnego animizmu — zwolennicy tegoż formułują w każdym poszczególnym wypadku. Każdy fakt religijny jest a priori tylko pewnym stadium w rozwoju od form niższych do wyższych i trzeba tylko umiejętnie stosować teorię ogólną, by wyjaśnić go z pewną dozą prawdopodobieństwa.

Ale tylko prawdopodobieństwa. Gdyż sama teoria animizmu jest w gruncie rzeczy tylko prawdopodobnym odtworzeniem procesu myślowego człowieka pierwotnego, nie znanego nam przecież z doświadczenia. A wszyscy, którzy mieli do czynienia z tworami duszy ludzkiej, wiedzą, że te wyjaśnienia, które najprawdopodobniejszymi się wydają, są często od prawdy najdalsze.

Co ważniejsza, sam postulat zasadniczy teorii animistycznej podlega krytyce. Trzeba zapewne uznać, że proces tworzenia się wyobrażeń i pojęć jest zawsze i wszędzie zasadniczo ten sam w świadomości osobniczej — ale czy przedstawienia i wyobrażenia religijne są świadomości tej wytworami? Stanowczo nie.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>