Teoria poznania Śniadeckiego

Śniadecki w stosunku do tych poglądów urzeczywistnił niewątpliwy postęp. W dopiero co przytoczonym pojęciu Staszica nie ma jeszcze śladu ujęcia zagadnienia nie moralnego, ale psychologicznego stosunku człowieka do społeczeństwa. Dominującą nutą w systematach poprzedzających Śniadeckiego jest wciąż etyczna strona zjawisk społecznych i dopiero Śniadecki szkicuje podstawę przyszłej teorii poznania, która by określiła zasadę tych zjawisk i której wynikiem tylko byłaby ich etyczna treść.

Przez skonstatowanie faktu znaczenia języka dla przechowywania pojęć i dla rozwoju umysłowego życia indywidualnego, przez żądanie sprowadzenia psychologii jednostki do wpływów społecznych, przez uzależnienie nawet najbardziej abstrakcyjnych pojęć od doświadczenia i to doświadczenia społecznego rachowanego w języku, określił Śniadecki podstawę przyszłych badań spo- leczno-psychologicznych. Nie mówimy już o postulatach metodologicznych tyczących się jednostkowej psychologii, żądaniu liczenia się jej ze zmianami zależnymi od otoczenia, uważania osobistości jako empirycznej, nie apriorycznej całości. Ta strona filozofii Śniadeckiego nie należy do naszego tematu. Największą jednak zasługą wileńskiego filozofa było określenie współzależności jednostki i społeczeństwa, uznanie ich za nierozdzielny jeden ciąg zjawisk, którego osobnik jest tylko jednym z biegunów, społeczeństwo zaś drugim.

Jedną z konsekwencji teorii poznania Śniadeckiego jest konieczność porównawczej metody badań, a drugą historyczność myślenia psychologicznego. Dwa te metodologiczne postulaty nie są co prawda zaznaczone – niemożliwe jest jednak, przy przyswojeniu sobie zasad Śniadeckiego, postępować inaczej dla wyjaśnienia tej „empirycznej całości“, która jest mieszaniną „namiętności, wrażeń, narowów, uprzedzenia, wychowania, społeczności, rządu, religii, klimatu…“, jednym słowem, by wyjaśnić człowieka, nie podobna postępować inaczej, jak porównawczo. Z drugiej strony historyczność, jako postulat metodologiczny wszelkiej psychologii, staje się koniecznością, gdy się przyjmie jako podstawę fakty takie, jak np. urabianie pojęć i wyobrażeń przez język.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>