UWAGI NAD ŻYCIEM JANA ZAMOYSKIEGO

Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego nie są tym, co nagłówek zdaje się zapowiadać – nawet, jeśli przeczytamy go do końca, do słów: „do dzisiejszego stanu Rzeczypospolitej Polskiej przystosowane“. Najmniej w nich mowy o czynach i zasługach wielkiego męża stanu z okresu trzech pierwszych królów elekcyjnych. Chodzi o osiągnięcie bezpośredniego skutku politycznego – o pobudzenie współczesnego autorowi społeczeństwa polskiego do bezzwłocznego wprowadzenia w życie tych środków, które wskazuje jako jedynie zdolne wydobyć Polskę z groźnego położenia. Książka ta – to przede wszystkim program wszechstronny działania praktycznego w zamierzonym celu – ratunku Rzeczypospolitej. To traktat techniczny, podobnie jak Książę Machiavella jest traktatem technicznym o sposobach utrzymywania się na tronie księcia włoskiego wieku XVI.

Zagadnieniem naczelnym jest samodzielność Polski. Jak ją odzyskać, gdyż o samodzielności prawdziwej mówić nie można w kraju, w którym naród z imienia wolny nic zmienić nie może we własnych stosunkach wewnętrznych bez zgody sąsiadów? Jak samodzielność utrzymać? Europą rządzi kilka wielkich mocarstw, żądnych rozrostu, przedsiębiorczych i hezsumiennych. Rozporządzają one olbrzymimi wojskami i pieniędzmi, mają rządy czujne i sprawne. Wśród nich państwo bezbronne i niedołężne ostać się nie może. Tylko groza siły równie wielkiej i równie sprawnie kierowanej, jak ich własna, może pohamować ich zaborczość. Polska jest bezbronna, machina państwowa działa w niej powoli: w tym stanie, w jakim znajduje się obecnie, skazana jest na zagładę tym rychlejszą, że sąsiaduje z trzema najpotężniejszymi i najbardziej drapieżnymi mocarstwami Europy. Jest jak owca wśród wilków.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>