UWAGI SOCJOLOGICZNE

Ruchy chłopskie nie są nowością. Znała je starożytność, że wspomnimy tylko ruch galijskich bagaudów w III wieku po Chr. albo – powszechniej znany – ruch chłopów rzymskich za Grakchów. Znały je wieki średnie i epoka nowożytna: dość zacytować przykłady takie, jak wielkie wrzenia i powstania chłopów angielskich, francuskich, czeskich w wieku XIV albo niemiecką wojnę chłopską wieku XVI. Znamy je również ,z dziejów polskich: najsławniejszymi są tu: ruch Kostki Napierskiego i współczesne mu ruchy wielkopolskie w wieku XVII a bliżej nas krwawy rok 1846 w Galicji. Pomijamy wojny kozackie wieku XVII, ile że pierwiastek narodowy i wyznaniowy występuje tu w połączeniu z pierwiastkiem klasowym, zaciemniając go: nie tu zaś miejsce na dyskutowanie tego zagadnienia.

Na całym świecie warstwa chłopska usiłowała zrzucić z siebie jarzmo ucisku klas panujących, wyposażonych w przywileje polityczne i gospodarcze: ucisk obszarników rzymskich i zachodnio-europejskich, feudalnych samurajów japońskich, junkrów niemieckich, dziedziców polskich. Nie zamierzamy tu jednak kreślić dziejów tej wielowiekowej walki, przejawiającej się od czasu do czasu wybuchami zbrojnymi, częściej prowadzonej z dnia na dzień, w rozsypkę, zakończonej w większości krajów europejskich częściowym przynajmniej zwycięstwem i ustanowieniem „chłopskiej demokracji“. Dla pamięci też tylko i przykładowo wskażemy tu książkę prof. Halydana Kohta [1], poświęconą dziejom wyzwolenia się chłopów norweskich, dziejom, które uważać można za klasyczne, jeśli chodzi o walkę, rozwój i wyzwolenie chłopów w jednym kraju. Chcemy mówić o klasie chłopskiej doby obecnej i o ruchu tej klasy w świetle socjologii. Historia interesuje nas tylko w tej mierze, w jakiej przyczynia się do wyjaśnienia cech zarówno klasy, jak ruchu.

Klasa chłopska jest bowiem jedną z najbardziej obciążonych przeszłością spośród klas istniejących w społeczeństwach nowoczesnych: jest historycznie najstarszą, starszą znacznie od burżuazji kapitalistycznej i nawet od szlachty. Szlachta zresztą jako klasa społeczna istnieje już tylko w stadium szczątkowym: miejsce jej zajęło „ziemiaństwo“, tj. w gruncie rzeczy agrarna odmiana burżuazji. Nawet rzemieślnicze i kupieckie drobne mieszczaństwo nie może się równać dawnością z chłopem, z tym człowiekiem, który z pomocą rodziny uprawiał ziemię własnymi rękami, część pracy swojej lub część plonu oddając tym czy innym zmieniającym się władcom. Podania, przypisujące bogom wynalazek uprawy ziemi, a królom pochodzenie chłopskie, podania o Ozyrysie egipskim i polskim Piaście – zawierają część prawdy. Ci bowiem, których średniowieczna doktryna podziału społecznego nazywała „karmiciełami“, stanowili od czasów przedhistorycznych podstawową, zasadniczą warstwę, warunkującą istnienie warstw innyeli i przez nie – przez warstwę „obrońców“, czyli rycerstwo, oraz przez warstwę „modlących się“, czyli przez kler – wyzyskiwaną.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>