Zamoyski i jego działania cz. II

Przede wszystkim jednak kraj musi wzmóc się gospodarczo, a w tym celu należy zapewnić przypływ żywiołów świeżych do nielicznego i zubożałego stanu miejskiego oraz poprzeć rozwój przemysłu. Na tym ostatnim polu Zamoyski był bardzo czynny. Był on głównym akcjonariuszem i prezesem Kompanii Manufaktur Wełnianych założonej w r. 1767. Widzieliśmy, że chłopów do rzemiosła zachęcał. W swoim projekcie Zbioru praw przewiduje ułatwienia dla synów chłopskich, którzy by chcieli jąć się rzemiosła. W Listach patriotycznych Wybickiego, których współtwórcą duchowym był Andrzej Zamoyski, przebija się również myśl, iż otwarcie chłopom dostępu do rzemiosł, a przez nie do stanu miejskiego, potrzebne jest dla gospodarczego wzmocnienia kraju i dla wzbogacenia skarbu. W tym oświetleniu działalność Zamoyskiego przekracza miarę czynów zacnego człowieka prywatnego. Jest ona doświadczeniem podjętym w celu ogólnym i jest żywym przykładem dla innych.

Bo Zamoyski jest mężem stanu, jednym z tych, którzy pracowali najusilniej nad naprawą Rzeczypospolitej. Współdziałał skutecznie z Czartoryskimi w czasie ostatniego bezkrólewia i w najpierwszych latach panowania Stanisława Augusta. Jest długo jednym z zaufanych doradców króla, przestrzega go przed krokami niebacznymi, popiera jego inicjatywy na polu kulturalnym i ekonomicznym. W roku 1776, gdy sejm powierza mu uporządkowanie praw cywilnych i kryminalnych i skodyfikowanie ich, nie ogranicza się Zamoyski do rewizji dawnych statutów i konstytucji sejmowych, do usunięcia sprzeczności i ustalenia zasad. Przedsiębierze on pracę nad zupełnym przetopieniem prawa dawnego w duchu nowoczesnym. Okazuje się przy tym doskonałym organizatorem. Skupia wkoło siebie zastęp współpracowników ożywionych tym samym, co on, zapałem – Wybickiego, Węgrzeckiego, Rogalskiego – i doradców wytrawnych i światłych, jak biskup płocki Szembek i podkanclerzy litewski Chreptowicz. Nie zadowala się tym. Zorganizowana przez niego komisja kodyfikacyjna zasięga światła najwybitniejszych prawników obcych, z którymi nawiązana zostaje korespondencja. Zamoyski gromadzi bogatą bibliotekę prawniczą, ekonomiczną i filozoficzną dla użytku komisji. Współpracownicy jego podejmują poszukiwania archiwalne. Owocem tej ogromnej pracy jest projekt Zbioru praw, gotowy już w 1778 r., przedstawiony sejmowi w 1780 r. – projekt, który może zbytnio liczy się z możliwościami praktycznymi i z tradycją, w postanowieniach swych wydaje się nam dziś częstokroć nieśmiały, do którego jednak przeniknął duch nowy: troską naczelną redaktorów jest sprawiedliwość, oparta o ile możności na prawie natury, które jest podstawą istnienia społeczeństw. Zamoyski był też czynny w Komisji Edukacyjnej.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>