Zamoyski i jego działania

Nie filantropia jedynie kierowała Zamoyskim, ta czułostkowa „miłość człowieka“ wprowadzona w modę przez Rousseau, którą wzruszały się ówczesne wyższe i oświeceńsze kola towarzyskie. Niewątpliwie i on był przejęty ideami nowoczesnymi. Ale był człowiekiem rozważnym i praktycznym. Badał długo, próbował, zanim rozciągnął reformę na wszystkich swoich chłopów. Owoce jego pracy okazywały, iż nie chodziło o urzeczywistnienie zachcianki wielkopańskiej, ale o ułożenie stosunków, które obu stronom, zarówno poddanym, jak dziedzicowi, miało dać korzyść. Wzrosła w dobrach Zamoyskiego zamożność chłopów. Ale nie pomniejszyły się dochody pana. Chłopów było coraz więcej: gdy w całej Polsce dziedzice uskarżali się na zbiegowisko poddanych, gdy pustoszały gospodarstwa – Zamoyski osadzał coraz nowych czyn- szowników. Płacili oni czynsze chętnie i, o ile mogli, regularnie.

A nad całą tą działalnością górowała myśl o dobru państwa. Zamoyski zdaje sobie dokładnie sprawę z tego, iż dawny ustrój stanowy Rzeczypospolitej jest jedną z przyczyn jej słabości. By kraj ratować, trzeba żołnierza, a tego jedynie chłop dostarczyć może. Nie wiemy wprawdzie, czy Zamoyski organizował w swych dobrach milicje chłopskie, wiadomo jednak, że gdy Sejm Czteroletni przystąpił do powiększenia wojska, chłopi z dóbr ordynacji zamojskiej zaciągali się do wojska tłumnie, zachęcani w tym przez swego pana. Wiadomo również. że ci, którzy jak Zamoyski myśleli i którzy poszli za jego przykładem, milicje takie organizowali, przede wszystkim Paweł Brzostowski w swych dobrach mereckich. Myśl o stworzeniu licznych obwodów wojskowych z chłopów, otrzymujących w zamian za służbę zbrojną uwolnienie od pańszczyzn, była też dyskutowana w kole najbliższych współpracowników Zamoyskiego z czasów jego działalności publicznej. Staszic podejmie ją w Uwagach.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>